Exposición temporal - Territorios Pastoreados - MEN
Aldi baterako erakusketak
Exposición temporal Vestir la Identidad / Identitatea Janzten
Museografíia
Diskurtso museografikoa
Erakusketa honen estrategia kontzeptuala artzaintzari lotutako eguneroko bizitzaren, jakintzaren eta kultura materialaren testigantza gisa duten baliotik abiatzen da. Nafarroako Museo Etnologikoaren bilduma ezagutaraztea, eta museoak Nafarroako Kultura Ondare material eta immaterialaren kontserbatzaile eta hedatzaile gisa duen garrantzia azpimarratzea du helburu.

Mikro erakusketa honen edukiak honako arlo hauen ingurukoak dira:
Ganadua zaintzea; gazta egitea; artisautza; musika-tresnak; artilea, etxeko ostilamendua eta jantziak.
Museoko bildumako piezak eta AGNko material dokumentala eta grafikoa dituzte
ARTZAINTZAKO LURRALDEAK
2026, LARREEN ETA ARTZAINEN NAZIOARTEKO URTEA
Nazio Batuen Batzar Nagusiaren erabakiz, 2026 Larreen eta Artzainen Nazioarteko Urtea da. Mundu zabalean halakoa ospatzea aukera ederra da larreek eta artzaintzak ekonomian eta ingurumenean duten garrantziaz sentsibilizatzeko, bai eta horiei bie dagokien balioa aitortzeko, kultur ondare immaterial diren aldetik.
Xedea da honako hauen aldeko politikak sustatzea: lurra eta baliabide naturalak eskuratzea bermatzea; mugikortasuna babestea; gobernantza ohiturazko eta inklusiboa; inbertsio egokiak egitea larreen kudeaketa jasangarriaren, ekosistemen leheneratzearen, eta animalien aldeko osasun-zerbitzu eta balio-kate ekitatiboak, artzainen bizi-baliabideak hobetuko dituztenak.
Larreek eta artzaintzak asko egin dezakete 2020-30 Agendako Garapen Jasangarrirako Helburuak lortzen laguntzeko; ez da ahaztu behar Nafarroako Gobernuaren politikek Agenda horretakoekin bat egiten dutela. Vianako Printzea Erakundea-Kultura Zuzendaritza Nagusiak bat egiten du efemeridearekin, hartarako antolatuta erakusketa ibiltari hau, zeinak biltzen baititu artzainaren lanbidearekin lotutako zenbait pieza eta ikus-entzunezko, denak ere Julio Caro Baroja Nafarroako Museo Etnologikoaren funtsetakoak.
ARTZAINTZA LURRALDAK
ARTZAINTZA NAFARROAN
ARTZAINTZA NAFARROAN
Hauek dira Nafarroako herri-larre eremu handiak: Urbasa-Andia, Aralar, Ameskoako Limitaciones herri-mendia, Erronkaribar, Aezkoa, Sorogain, Baztan, Lokiz eta Errege Bardea. "Bazkaleku" eta "belar" Nafarroako abeltzaintza estentsiboak berezko dituen figura juridiko dira, berezko ezaugarriak, Foru Berrian jasoak, abeltzainek besteren finkak partzialki aprobetxatzeko dituzten eskubideak ezartzen dituztenak. Gaur egun, figura horiek gatazka-iturri dira, besteak beste nekazarien eta abeltzainen interesak ez datozelako bat, eta baikta zenbait araudi zaharkituren ondorioz ere.
XX. mendearen bigarren erdian % 30 murriztu ziren Nafarroako larreen zabalera, hainbat arrazoi tarteko: errentagarritasun ekonomiko txikia; belaunaldi-erreleborik eza, herri txikien gainbehera demografikoaren ondorioz; eta lanbidearen balorazio sozial eskasa. Abeltzaintza estentsiboaren galerak azaltzen du, hein handi batean, zergatik Nafarroako eremu handiak “basamortu berde” bihurtzeko bidean diren. Hainbat ekimen jarri dira abian, azkenaldian, joera hori geldiarazteko asmoz; hor dago, besteak beste, Erronkaibarreko Artzain Eskolaren lehen edizioa, 2026an bertan, helburu hartuta abeltzain eta artzain belaunaldi berri bat sortzea.
ARTZAINTZA-BIDEAK
Nafarroako berezitasun biogeografikoek aukera ematen dute mendialdeko udako larreak eta Ebroko Erriberako eta Errege Bardeako larreak uztartzeko, elkarren osagarri. Horiek horrela, tradizionalki, bide laburreko transhumantzia izan dugu, 100-150 km-ko ingurukoa, Foru Komunitateko lurraldetik apenas atera beharrik gabe.
Zein ote da Nafarroako abelbideen jatorria? Bada, ziurrenik artzain nomadek antzina eginen zituzten ibilbideak berak. Erdi Aroan, Nafarroako errege-erreginek Bardeako larreak baliatzeko pribilegioak eman zizkieten Erronkaribarreko biztanleei (882. urtean) eta Zaraitzukoei (1504.ean). 1924tik aurrera, Nafarroako abelbideak lau kategoriatan sailkatzen dira: altxonbideak, zeharbideak, iraganbideak eta adarrak.
Gaur egun, bide horiek ibiltzen dituzten artalde transhumanteen kopurua murriztu egiten da urtez urte. Transhumantziaren krisiaren ondorioz, abelbideak gutxi erabiltzen dira, eta asko mendi-ibilbidetarako egokitu dira. Erabilera urriaren ondorioz, sastrakak ugaritu egin dira, eta laboreek ere bideak jan dituzte pixkana-pixkana, harik eta mugarriak desagerrarazteraino.
ARTEGI ETA BAZKALEKUETAN BIZITZEA
K.a. 7000. urte inguruan hasi zen gizakia txakurra, ardia, ahuntza, txerria eta behia etxekotzen, Ekialde Hurbilean. Ordutik aurrera, gizadiaren garapenari estuki lotu zaio elikagaiak, ehun-zuntzak, larrua eta indar eragilea ematen dituzten espezieen hazkuntza.
Ardien eta ahuntzen hazkuntza beste edozein abereena baino estuago dago lotua ukuiluratu gabeko erregimenari eta artzainaren figurari, berekin dakar-eta artegietan luzaro egotea eta urtaroen arabera larre freskoen bila migratu beharra. Aldiz, behiek, behorrek eta txerriek askatasun kontrolatua izan dute larre eta mendietan. Abeltzaintza mota horrek eskatzen du animaliak jabetza-markarekin identifikatuta egotea, eta soinu-seinaleen bidez aurkitu ahal izatea.
Artzaintza lanbide benetan iradokitzailea da, bai eta gurtua ere, antzinatik hari lotu zaizkion balioengatik. Artzaina alboan daraman taldearen gidari eta zaindaria da, betiere txakurraren laguntzarekin. Esnetik ateratako elikagaiak ekoizten ditu, eta gauza da objektuak egiteko, nola erabilgarri praktikoak, hala apaingarriak ere. Musikari eta artista herrikoi ere bada, bere bizitza bakardade hutsean eman behar duelako han goian, mendian, neguko larreetan.
Castells anai artisauak
Martí Castells Martik (Bartzelona, 1873-1937) sortutako Castells anaien tailerretik zetozen, eta sagak Josep: Joan eta Martí Castells Badíaren seme-alabekin jarraitu zuen. Tailerra onenetakoa da nazioartean. Julio Caro Baroja Nafarroako Museo Etnologikoaren bilduman buztin egosiazko 54 irudi daude, enkarguz eginak. Serie bakarra da. Eskuz modelatzeko erabiltzen den teknikari «zotz erara» esaten zaio, xehetasunen zehaztasun handiarekin, eta oliotan polikromatuta. Martí Castells Badíak 1977tik 1980ko hamarkadaren erdialdera arte egindako 5 irudi erakusten dira.
Ángel Garayoa Urrestarazu eta María Pilar Irigoyen Bandrések emandako irudiak
Erakusketaren bideoak
“Artzaintzako Lurraldeak ikusentzunezkoa” (18´17´´)
“Erronkariko erakusketaren muntaia” (2´35´´)