otsaila - Despoblacion
Hazten ari den Nafarroa... modu desberdinean
Non bizi ziren eta non bizi dira gaur egun nafarrak?
Mende eta erdi pasatxoan, Nafarroak bikoiztu egin du bere biztanleria: 300.000 biztanle zituen 1857an, eta 678.000 baino gehiago 2024an.
Baina hazkundea ez da orekatua izan. Hiriguneek biztanleria modu iraunkorrean bildu duten bitartean, landa-eremuko udalerri askok hamarkadetako atzerakada izan dute. Gaur egun, Nafarroako 272 udalerrietatik 76 despopulazio-arrisku larriandaude.
Landa-eremutik hiri-kontzentraziora
XIX. mendearen erdialdean, biztanleriaren % 80 inguru 5.000 biztanletik beherako herrietan bizi zen. 2024an, ehuneko hori % 32ra jaitsi da.
Aldaketa demografikoa argia da: eskualde-hazkundea hiriguneetan kontzentratu da pixkanaka, eta Iruñea da erakarpen-gune nagusia. 1935. urtera arte Nafarroan ez zegoen 50.000 biztanletik gorako udalerririk; gaur egun, Iruñeak bere kabuz biltzen du foru biztanleriaren % 31.
Udalaren bilakaerak muturreko kontrasteak erakusten ditu 1857tik.
Zenbait udalerrik benetako jauzi demografikoak egin dituzte: Atarrabiak, Eguesibarrak, Arangurenek, San Adrianek eta Uhartek hamar aldiz baino gehiago handitu dute beren biztanleria. Iruñea % 800 inguru hazi da, 22.000 biztanletik 208.000ra. Ribaforada (+%480) edo Tutera ere nabarmentzen dira, tamaina laukoiztu baitu.
Beste muturrean, hainbat udalerri desagertzeko zorian geratu dira. Aragoiko Petillak bere biztanleriaren % 95 galdu du 1857tik; Gazteluberrik, gaur egun biztanle gutxien dituen udalerriak, 15 biztanle baino ez ditu (− % 94). Ezprogi (− % 92) edo Orbara, Abaurrepea, Aribe, Azuelo, Güesa edo Izalzu bezalako udalerriek higadura demografiko luzea erakusten dute.
Kontzentrazio-kontu bat
Guztizko hazkundeaz haratago, datuek erakusten dute lurralde-aldaketa sakona dagoela: gaur egungo Nafarroak biztanle gehiago izateaz gain, leku gutxiagotan biltzen ditu. Iraupen luzeko prozesu horretan, udalerri gutxi batzuek tamaina eta pisu demografikoa irabazi dute, eta beste batzuek, berriz, biztanleria-oinarria maila kritikoetaraino murriztu da.