2024ko urriaren 15a

Osasun Departamentuak urte amaieran ordezkatuko du Bularreko Minbizia Goiz Detektatzeko Programaren unitate mugikorra

Iaz baheketan atzemandako kasuen %75 hasierako faseetan zeuden (0 eta I)
Urte amaieran ordezkatuko den unitate mugikorraren irudia.
Urte amaieran ordezkatuko den unitate mugikorraren irudia.   Deskargatu irudia Irudi galeria

Osasun Departamentuak Nafarroako Bularreko Minbizia Goiz Detektatzeko Programako mamografien unitate mugikorraren ordez beste bat jarriko du urte amaieran, zeina une honetan eraikitzen ari den. 304.000 euroko inbertsio horren bidez, urtero zerbitzu hori erabiltzen duten 20.000 emakume baino gehiagoren erosotasuna hobetu nahi da, egungo beharretara hobeto egokitzen den lekua emanez, baita egunero erabiltzen duten osasun-arloko profesionalen erosotasuna ere, Departamentuak urriaren 19an ospatuko den Bularreko Minbiziaren aurkako Mundu Eguna dela eta, nabarmendu duenez.

Iaz baheketa-programan diagnostikatutako bularreko 218 minbizien % 75 hasierako faseetan zeuden (0 eta 1); “datu on horrek erakusten du helburua, alegia garaiz detektatzea, lortzen ari dela, kasuen pronostiko hobea egiteko”, baieztatu omen dute programa osoaren garapenaz, koordinazioaz, ebaluazioaz eta kontrolaz arduratzen den Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuko (NOPLOI) Detekzio Goiztiarreko Ataletik. 

TMGDP 1990an jarri zen martxan; joan den otsailean 16. txanda amaitu zen, eta martxoan 17. txandari ekin zitzaion. Txanda hori 2026ko martxoan amaituko da, 45 eta 69 urte bitarteko Foru Erkidegoan erroldatutako 128.000 emakume baino gehiago mamografia bat egitera gonbidatu ondoren.

1978, 1979 eta 1980an jaiotako emakumeak programan sartu ziren

Egungo txandan, emakume berrien hiru kohorte sartu dira, normalean sartzen diren biak sartu beharrean; beraz, jomuga den biztanleria 1954ko urtarrilaren 1etik 1980ko abenduaren 31ra bitartean jaiotako guztiak dira. NaStaten arabera, 128.717 nafar inguruk gutun pertsonal bat jasoko dute etxean bi urte hauetan, miaketa mamografikoa egiteko gorde zaien eguna eta ordua adieraziz, NOPLOI-ko detekzio goiztiarreko ataletik azaldu dutenez.

Horretarako, iazko azarotik hiru mamografo digital berri dituzte, tomosintesia barne dutenak; Teknologia horrek bularreko minbiziaren detekzioa hobetzeaz gain, kasu askotan, emakumeen deribazioa saihesten du balorazio osagarrirako, baheketaren ondorio potentzialak murriztuz, esaterako antsietatea, beharrezkoa ez den erradiazioa eta asistentziaren gainkarga desegokia, besteak beste.

Programaren azken emaitzak 

2023an miaketak egin zitzaizkien Barañain, Berriozar, Buñuel, Cascante, Cintruénigo, Corella, Lizarra-Villatuerta-Ameskoa, Uharte, Mendillorri, Noain, Orkoien, Tutera, Valtierra, Atarrabia aldean nahiz Iruñako 31008, 31011, 31012, 31014, eta 31016 posta-kodeetan bizi ohi diren emakumeei. Guztira, 294 udalerri barne hartzen dituzten 19 gune bisitatu ziren.

Zehazki, iaz 48.216 emakume gonbidatu ziren, 38.110 baheketa-miaketa burutu ziren eta 55 egoitza-eremu berrira egokitzeko. Tarteko 1.122 berrikuspen ere egin ziren. Ezinbestekoa izan zen miaketa osagarriak egitea (proiekzio berriak eta/edo ekografia) 2.766 emakumeri, 335 ospitale-unitateetara bidali behar izanik, balorazio diagnostikoa egiteko eta, behar izanez gero, dagokion ondorengo tratamendua egiteko.

Horrela, 218 minbizi detektatu ziren: 35 itzulezinak (% 16), 128 I. fasean (58,7%), 43 II. fasean (% 19,7), 10 III. fasean (% 4,5) eta kasu bakarra IV. fasean.  Gainera, tumore inbaditzaileen % 82k ez zuen gongoil-inbasiorik diagnostikoaren unean. Halaber, Nafarroan 45 eta 69 urte arteko emakumeetan diagnostikatutako bularreko minbizi guztien % 85 detekzio goiztiarreko programaren barruan egin ziren.

17. txandari, zeinen datuak oraindik oso berriak diren, joan den martxotik irailaren 30era 24.885 baheketa-miaketa egin dira (14.246 unitate finkoan eta 10.639 unitate mugikorrean) eta 710 tarteko azterketa (456 unitate finkoan eta 254 unitate mugikorrean). 891 miaketa osagarri ere egin dira, eta 135 emakume bidali dira ospitale-unitateetara, balorazioa egiteko.

Detekzio Goiztiarreko Atalak adierazi du 16. txandaren amaieran izandako atzerapenaren zati bat berreskuratu ahal izan dela, eta uste du egungoa amaitzean guztiz errekuperatuko dela. 

452 kasu berri 2023an eta heriotza-tasa % 21 jaitsi da bi hamarkadatan 

Bularreko minbizia ohikoena da Nafarroako emakumeen artean, azaleko minbiziaren ondoren. Kasuen kopuru absolutua nabarmen handitu da (% 16,5) 2013 eta 2023 artean, 388tik 452ra pasatzean, Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuaren Minbiziaren Erregistroaren kalkuluen arabera. 

Tumoreen % 15, 45 urtetik beherako emakumeetan diagnostikatu ziren, % 57, 45 eta 69 urte bitarteko emakumeetan eta % 28 berriz, 69 urtetik gorakoetan. 

Tasa estandarizatuen joerek, Nafarroan bizi den biztanleriaren hazkundea eta bere zahartzea kontuan hartzen dituztenek, adierazten dute bularreko minbizia izateko arriskua % 4 handitu dela azken hamarkadan. Hala ere, intzidentziaren gorakada hori aldi berean dokumentatu da Espainian eta Europan.  

Heriotzei dagokienez, Hilkortasun Erregistroaren datuen arabera, bularreko minbiziak eragindako heriotzen batez bestekoa urtean 84koa izan zen 2020-2022 aldian, hau da, emakumeen heriotza guztien % 2,7. Minbizi horrek eragindako urteko heriotza-tasa % 21,2 jaitsi da azken bi hamarkadetan, 2000-2004 aldian 100.000 emakumeko 25,7 heriotza izatetik 2020-2022 aldian 100.000ko 20,3 izatera pasatuz.

NUOko Medikuntza Onkologikoko Zerbitzuaren jardueraren egonkortasuna

Asistentzia-jarduerari dagokionez, Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko Medikuntza Onkologikoko Zerbitzuak (NUO) 338 pertsona artatu ditu aurtengo urtarriletik irailera lehen kontsultetan, 2023ko aldi berean erregistratutakoaren ia antzeko kopurua (348). Era berean, bularreko minbizia duten 517 pazientek jaso dute tratamendua NUOn (iaz 518 izan ziren) eta 54k Tuterako Sofia Erregina Ospitalean (2023an 52 izan ziren).  

Langileei dagokienez, 10 barne-mediku egoiliar daude zerbitzuan trebatzen, 2023an baino bat gehiago, eta joan den urriaren 1etik Tuterako Ospitaleak onkologo bat gehiago du, bere jarduera NUOkin partekatzen duena. 

Bularreko minbiziaren diagnostikoan eta tratamenduan, Medikuntza Onkologikoko zerbitzuaz gainera, Kirurgiako, Erradioterapiako, Anatomia Patologikoko, Erradiologiako, Kirurgia Plastikoko, Errehabilitazioko, eta abarreko profesionalek ere parte hartzen dute. Diziplina anitzeko baterako lana da, diagnostikotik 5 urtera pazienteen biziraupena % 87 ingurukoa izatea ahalbidetzen duena, Nafarroako Minbiziaren Erregistroaren azken datuen arabera.