2025ko maiatzaren 21a

1936ko kolpearen ondoren hildako baten gorpuzkiak atera dituzte Jaitzen

Nafarroako Gobernuko lehendakariorde eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilari Ana Ollo Nafarroako Memoriaren Institutuak herri honetan sustatutako lanetan izan da, 2025eko Desobiratze Planaren esparruan
Irudi galeria

Nafarroako Memoriaren Institutuak Nafarroako Gobernuaren 2025erako Desobiratze Planaren barnean bultzatutako lanei esker, aurtengo lehen deshobiratzea egin ahal izan da Salinas de Oro/Jaitz herrian. Aranzadi Zientzia Elkarteko talde teknikoak egindako prospekzioak, arkeologia- eta antropologia-lanez arduratzen denak, Memoria eta Bizikidetzako Zuzendaritza Nagusiarekin egindako urteko hitzarmenari esker, bere emaitzak eman ditu eta herriko bizilagun batek helarazitako informazioak berretsi ditu. Bizilagun horrek adierazi zuen hobia erabilerarik gabeko lursail batean egon zitekeela, bere etxebizitzatik gertu.

Gaur goizean, egun ezezagunean hildako pertsona lurpetik ateratzeko lanak egin dira, 1936ko estatu-kolpearen ondoren matxinatuek piztutako indarkeria politikoko kanpainaren testuinguruan. Auzokide horrek jasotako testigantzak adierazten zuenez, alkateak eta uniformedun bi pertsonak eman zituzten lurperatzeko aginduak, baina ez da argitu militarrak, poliziak edo milizia karlistak edo falangistak ziren. Iturri horren arabera, hilketa ez zen herrian gertatu, Etxauritik datorren errepideko leku zehaztugabe batean baizik.

Eraildakoaren identitatea oraindik ezezaguna da. Kontuan izan behar da, nahiz eta eremu hori dozenaka hilketa izan ziren beste leku batzuk baino Iruñetik urrunago egon, zantzu eta testigantza nahikoak daudela inguru horretan hilobiak daudela adierazteko, eta hainbat pertsona hil zituztela bertan, baina informazioen zehaztasun faltak zaildu egiten du argitzea. Nolanahi ere, Nafarroako Gobernuko lehendakariorde eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilari Ana Ollok adierazi duenez, "Memoriaren Nafarroako Institutuak krimen hori eta beste batzuk argitzeko beharrezko ikerketa egiten jarraituko du". 

Nafarroako Gobernuaren Desobiratze Plana indarrean egon den hamar urteetan, dagoeneko 157 gorpu berreskuratu dira 33 hobitik aterata, eta beste 121 prospekzio ere egin dira, baina horietan ez dira exhumaziorik egin. Lanek datozen asteetan jarraituko dute aurtengo urtarrilean onartutako planari jarraiki.

Memoriaren Nafarroako Institutuak elkarlanerako beste dei bat egin du, bai hobi posibleak aurkitzeko, bai pertsona errepresaliatuen senitartekoak aurkitzeko, horien lagin genetikoek identifikazio berriak egiteko aukera eman baitezakete. Hobi edo ehorzketen kokapenei buruzko informazioa izan dezaketenek edo haien testigantza partekatu nahi dutenek Memoriaren Nafarroako Institutuarekin harremanetan jar daitezke inm@navarra.es helbidearen bidez.