Descárgate la app
Nafarroako Artxiboak Annualeko batailaren mendeurrenari eskaini dio abenduko mikroerakusketa
2021ko abenduaren 10a
Nafarroako Artxiboak Annualeko batailaren mendeurrenari eskaini dio abenduko mikroerakusketa
Annualeko guduaren mendeurrena betetzen denean, 1921ean gertatutakoa, Marokoko Espainiako Babeslaritza zenean, Nafarroako Errege Artxibo Nagusiak bere abenduko mikroerakusketa eskaini dio jendeari gertaera haiei buruz gordetzen dituen dokumentuetako batzuk erakusteko. Zehazki, Espainiak 1912ko itunaren arabera Marokon zituen posizioen mapa bat erakusten da, Marokoko kanpainan desagertutako hainbat nafarren familiei esleitutako pentsioei buruzko testigantzak edo 1921eko armadaren ordezkapenaren errolda militarra.
“Annualeko guduaren mendeurreneko mikroerakusketa (1946)” formatu txikiko erakusketa da, sarrera libre eta doakoa, eta Nafarroako Artxiboko beheko galerian irekita egongo da abenduko egun guztietan, 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 20:00etara.
Annualeko bataila
Annualeko gudua edo hondamendia izenez ezagutzen da 1921ean Espainiako tropen eta rifiar tribuetako borrokalarien artean Annual herritik gertu gertatutako borroka armatua, garai hartan Marokoko Espainiako Babeslaritzaren kide zena. Guduak, Espainiako indarren porrot larriarekin, oihartzun handia izan zuen herrialdearen bizitza politikoan eta sozialean.
Annualeko gudua Rifeko lurraldea okupatzeko ekintzen esparruan gertatu zen. Eskualde hori, Yebalakoarekin batera eta 1912ko azaroaren 27ko itun hispaniar-frantseseko horniduren arabera, espainiar administraziora igaro zen Marokoko Espainiako Babeslaritzaren Iparraldeko Eremua deiturikoa eratzeko.
Hain zuzen ere, mikroerakusketak Espainiako Marokoko iparraldeko sektore honen mapa ikusgarri batekin irekitzen du. Mapa horretan, aipatutako Ipar Eremuko lurraldeaz gain, Afrikako bost lurralde espainiarrak ere agertzen dira, tradizioz Subirania-plaza gisa ezagutzen direnak (hau da, Ceuta, Melilla, Chafarinas Uharteak, Alhucemas Uharteak eta Vélez de la Gomera Harria). Bost lurralde horiek, lurralde nazionalaren zati historiko gisa, ez ziren Babesletzaren parte, eta, mapan ikus daitekeenez, garai hartan itsaspeko telegrafo-kable bidez komunikatuta zeuden.
Akordio hispanofrantziarraren ondoren, Espainiako gobernuak lurraldea okupatzeari ekin zion Ceuta eta Melilla posizioetatik abiatuta. Operazioak, I. Mundu Gerrak eten zituenak, 1920 eta 1921 artean bizitu egin ziren Babeslaritzaren ekialdeko sektorean, non Fernández Silvestre jeneralak lurraldearen barnealdetik aurrera egitea lortu zuen Amekrán ibaia zeharkatu arte. Hala ere, haren aurrerapenaren baliabideak eta hornidura-lerroak hauskorrak ziren, eta udaren hasieran, riftarren indarrek eraso egin zuten, eta, ondorioz, Espainiak Abarran, Igueriben eta Annual mendietako gotorlekuetan zituen posizioak hondatu ziren. Azken hori uztailaren 22an eraso zuten. Azken posizio horren porrotari, gainera, bizirik atera zirenen hilketa odoltsuak jarraitu zion, Melillarantz atzera eginez Arruit Mendiko gotorlekuan babestu baitziren, errifaziar indarrek armak entregatzen zituzten espainiarren bizitza errespetatzeko akordioa bete ez zutelako.
Batailaren eragina Nafarroan
Annualeko porrotak herrialde osoan eragin zuen inpaktua Nafarroara ere iritsi zen. Bertan, Nafarroako Foru eta Probintzia Aldundiak akordio bat hartu zuen, eta Nazioko Gobernuari 100.000 pezeta eskaini zizkion Afrikako kanpainaren beharretarako. Aldi berean, kanpainan zauritutako soldadu nafarrei eta hildakoen senideei pentsioak ordaintzeko konpromisoa hartu zuen. Ildo horretan, besteak beste, Larraonako Santos Pérez Barrenak 1921eko uztaileko Afrikako gertakarietan Agapito semearen desagerpenagatik emandako pentsioa kobratzeari buruzko dokumentazioa erakusten da.
Pentsio horien helburua, logikoa denez, soldaduen zauriek edo heriotzak nagusiki nekazaritzakoak ziren gizarte batean eragiten zuten egoera larria arintzea zen; izan ere, gizarte horretan, oro har, gizonak soldadutzaren mende zeuden, urteko ordezkapenen bidez. Izan ere, lagina 1921eko ordezkapenaren errolda militarrarekin ixten da, hau da, soldadutzari lotutako mutilen sailkapenari buruzko datuak idazteko kudeaketa-dokumentuarekin.